PMS, welke vrouw kent het niet?
Prikkelbaar, moe, opgeblazen en constant maar die voorraadkast in. Ongeveer vier procent heeft er zelfs zoveel last van dat het hun leven ernstig belemmert. En toch wijst Canadees onderzoek uit dat PMS niet bestaat. Hoe zit dat nou?

‘De week voordat ik ongesteld word wil ik mezelf het liefst ophangen aan een laaghangende tak. Je zou denken dat ik dat als ervaringsdeskundige mijn misère kan relativeren met een blik op de kalender. Maar nee, elke maand stink ik er weer in en duurt het dagen voor het kwartje valt: ooh, ik moet weer ongesteld worden!’

Esma Linneman (34, journalist) is niet de enige met deze maandelijkse kwaal. Ongeveer een kwart van de vrouwen geeft aan een of meer van de meer dan 160 (!) verschillende PMS-verschijnselen te hebben. Denk aan buikpijn, hoofdpijn, gespannen borsten, prikkelbaarheid (de meest gemelde) en neerslachtigheid, meer zin in eten, seks of shoppen. Bij drie tot vijf procent van de vrouwen zijn de klachten zo ernstig dat ze niet normaal meer kunnen functioneren. PMS wordt – denkt men – veroorzaakt door gevoeligheid voor hormoonschommelingen, niet door de hormoonwaarden zelf. Dat kan een genetische oorzaak hebben maar ook worden getriggerd door – bijvoorbeeld tijdens de zwangerschap – blootstelling aan hoge doses hormonen waardoor het lichaam gevoeliger ervoor raakt. PMS kwam vroeger veel minder vaak voor dan nu, simpelweg omdat vrouwen – doordat ze meer kinderen kregen, langer borstvoeding gaven en eerder in de menopauze kwamen – minder vaak ongesteld waren.

Duidelijk. En toch lazen we allemaal het artikel in de Volkskrant van 27 oktober 2012 met de kop: Klachten in de dagen voor menstruatie een mythe. Canadese onderzoekers legden 47 van de – volgens hen beste – onderzoeken naar PMS naast elkaar. Uit 40 % van de onderzoeken bleek dat er geen relatie bestond tussen de klachten en de cyclus, bij 15 % bestond dat verband wel. De onderzoekers meenden daarmee dat PMS niet wetenschappelijk aangetoond kon worden. ‘Dat wil dus zeggen dat ik denkbeeldig een week per maand klinisch depressief ben’, reageert Linneman.

Hoe kan dit? Hoogleraar psychologie en seksuologie Harry van de Wiel meent dat veel klachten van vrouwen inderdaad ten onrechte aan PMS worden toegeschreven: ‘Het is in de volksmond een wat vaag containerbegrip voor kwaaltjes en neerslachtigheid van vrouwen, die niet altijd afhankelijk hoeven zijn van de menstruatiecyclus.’ In zoverre is hij niet verbaasd over de uitslag. Maar Van de Wiel heeft ook kritiek: ‘De belangrijkste criteria bij PMS zijn niet de aard van de klachten, maar de timing (tussen eisprong en menstruatie) en het patroon (elke maand opnieuw). De onderzoeken die de Canadezen onder de loep legden, volgden maar één cyclus. Dat is te kort om een patroon te ontwaren.’ Ook over andere aspecten van het onderzoek plaatst Van de Wiel zijn vraagtekens: ‘Belangrijke onderzoeken die het bestaan van PMS wel aantonen, zijn niet meegenomen in de meta-analyse.’

Of PMS nou volgens de wetenschap ‘bestaat’ of niet, zeker is dat veel vrouwen er last van hebben. Dus gaarne een oplossing! They can put a man on the moon, dat idee. Bij deze kwaal is het echter zo simpel nog niet. José Buik van Care for Women, een organisatie gespecialiseerd in de vrouw en haar hormonen, legt uit dat de behandeling heel persoonlijk is. Buik: ‘We weten dat stress PMS verergert, net als een ongezond leefpatroon. We weten ook dat er supplementen bestaan die de klachten kunnen verminderen en dat veel bewegen – hardlopen! – werkt. Maar het werkt bij elke vrouw anders, daarom is het verstandig daar hulp bij te vragen.’ Het is overigens geen sinecure om als PMSsende vrouw serieus genomen te worden. Uit onderzoek van Van de Wiel bleek dat bij vier op de vijf vrouwen PMS pas na vijf jaar wordt erkend. Volgens Van de Wiel is dat een factor die mogelijk de klachten verergert, net als het taboe dat er toch nog altijd ligt op ongesteld zijn. Van de Wiel: ‘Er is geen vrouw in Nederland die op haar werk zegt: jongens, pas op, volgende week moet ik ongesteld worden dus vraag me deze week niet drie projecten tegelijk te starten. Vrouwen rennen gewoon door, ook thuis.’ Daar valt nog winst te behalen. Verder kan het onderdrukken van de eisprong baat hebben: veel vrouwen die de pil slikken melden minder klachten. Er is een speciale anticonceptiepil op de markt (Yaz ) die PMS-symptomen zou verminderen. Dan is er nog (omstreden) onderzoek waaruit zou blijken dat anti-depressiva heilzaam zijn. Andere deskundigen zijn daar weer tegen: zij menen dat cognitieve gedragstherapie helpt. Esma Linneman heeft op eigen houtje een manier gevonden om de week voor haar menstruatie door te komen: ‘Als ik PMS heb, kan ik situaties niet op waarde schatten. Dus ik voer geen onderhandelingen in die periode. Ik wacht tot ik ongesteld ben en haal dan de jackpot binnen. Ik ben vlakvoor mijn menstruatie erg emotioneel. Dus ga ik – vanwege mijn tot nu toe onvervulde kinderwens – niet met zwangere vriendinnen koffie drinken, of op babybezoek.’ Maar wat volgens Linneman het allerbeste werkt? Hardlopen! Linneman: ‘Door de endorfinen wordt mijn neerslachtigheid minder. En zelfs mijn ongesteldheidsklachten nemen af.’

Tekst: Lara Aerts
Januari 2013